Ortodoncja (od greckich słów orthos - prosty i odous - ząb) to dziedzina medycyny zajmująca się leczeniem wad zgryzu, wad szczękowo-twarzowych oraz korygowaniem wszelkich nieprawidłowości zębowych. Termin ten został wymyślony przez Edwarda Angle'a - "ojca nowoczesnej ortodoncji", jako pochodna okluzji i odnosi się do sposobu, w jaki stykają się nasze przeciwstawne zęby. Niewłaściwe ustawienie zębów przyczynia się do wielu problemów – nie tylko natury estetycznej, ale także uniemożliwia właściwy sposób gryzienia, rozmawiania a nawet oddychania. Jakie są najczęstsze wady zgryzu, jak powstają i jakie są koszta leczenia ortodontycznego?

Autor: Anna Borkowska
Dodano: 30.09.2019

Objawy wady zgryzu

Wady zgryzu są bardzo powszechne, jednak większość ludzi nie podejmuje ich leczenia. Jednak w przypadku cięższych wad zgryzu, występujących jako część anomalii twarzoczaszki, leczenie ortodontyczne może być wymagane. Czasami niezbędne są procedury chirurgiczne ( chirurgia ortognatyczna). Korekcja wad zgryzu jest bardzo ważna, ponieważ może zmniejszyć ryzyko rozwoju próchnicy i pomóc w złagodzeniu nadmiernego nacisku na staw skroniowo-żuchwowy. Leczenie ortodontyczne stosuje się również ze względów typowo estetycznych, kiedy wada zgryzu jest powodem do kompleksów lub poczucia wstydu.

Wady zgryzu mogą być połączone z dysharmonią szkieletu twarzy, w której stosunki pomiędzy szczęką górną i dolną nie są prawidłowe. Takie szkieletowe dysharmonie często zniekształcają kształt twarzy, poważnie wpływają na estetykę twarzy i mogą być sprzężone z problemami z mastykacją (żuciem) lub mową. Większość wad zgryzu szkieletowego można leczyć jedynie za pomocą chirurgii ortognatycznej.

Objawy wskazujące na potrzebę zastosowania leczenia ortodontycznego obejmują:

  • niewłaściwe ustawienie zębów
  • stłoczenie lub zachodzące na siebie zęby
  • nadmiar przestrzeni między zębami
  • trudności z przeżuwaniem
  • ból w stawie żuchwy lub szczęki

Leczenie – dla kogo?

Leczeniem ortodontycznym obejmuje się pacjentów bez względu na wiek – korzystają z niego dzieci, nastolatkowie a nawet ludzie starsi. W Polsce leczenie ortodontyczne jest po części refundowane, ale tylko do ukończenia 12. roku życia (nie są jednak refundowane aparaty stałe). Po ukończeniu 13. roku życia, wszystkie usługi ortodontyczne są wykonywane odpłatnie.

Rodzaje leczenia wady zgryzu

Do podstawowych zadań ortodonty należy:

  • zamykanie szczelin pomiędzy zębami
  • wyrównywanie wierzchołków zębów
  • prostowanie krzywych zębów
  • poprawa zdolności mowy lub żucia
  • zwiększenie długotrwałego zdrowia dziąseł i zębów
  • zapobieganie długotrwałemu, nadmiernemu zużyciu lub urazowi zębów

Leczenie może poprawić wygląd zębów, ale może również prowadzić do lepszego funkcjonowania systemu żucia i mowy oraz w niektórych przypadkach – do ochrony zębów przed uszkodzeniem lub próchnicą. Aby osiągnąć te cele, ortodonta korzysta z wielu specjalistycznych urządzeń, które omówimy poniżej.

Wady zgryzu – podział

O wadach zgryzu mówimy, gdy ma miejsce przesunięcie lub nieprawidłowy stosunek pomiędzy zębami obu łuków zębowych Wady te mogą być widoczne w postaci zmienionych rysów twarzy i negatywnie wpływać na różnego rodzaju czynności jamy ustnej – m.in. mogą utrudniać jedzenie, mówienie a nawet swobodne oddychanie.

Etiologia

Wady zgryzu dzielimy na wrodzone i nabyte.

Czego dotyczą poszczególne z nich?

Wrodzone wady zgryzu – najczęstszą przyczyną tego typu wad są uwarunkowania genetyczne, gdy konkretna wada zgryzu jest dziedziczona z pokolenia na pokolenie lub czynniki zewnętrzne, np. niedobory kwasu foliowego, które mogą negatywnie oddziaływać na płód u kobiet w ciąży.

Nabyte wady zgryzu – są to wady, które najczęściej wykształcają się w ciągu pierwszych lat życia dziecka i są spowodowane praktykowaniem niewłaściwych nawyków, takich jak np. ssanie kciuka lub smoczka, zasysanie policzków lub warg, gryzienie przedmiotów, np. kredek lub ołówków a także uporczywe obgryzanie paznokci.

Rodzaje wad zgryzu

Poniżej przedstawiamy rodzaje wad zgryzu w oparciu o trzy płaszczyzny przestrzenne: pionową, poziomą i poprzeczną.

Wady pionowe – są to wady, w których dochodzi do zaburzeń w położeniu dolnego łuku zębowego w stosunku do górnego. Dzielimy je na wady dotylne (tyłozgryz i tyłożuchwie) oraz wady doprzednie (przodozgryz i przodożuchwie). Tyłozgryz jest najczęściej diagnozowaną wadą zgryzu. To wada, w której dolny łuk zębowy jest cofnięty względem górnego, przy czym zęby przednie nie stykają się ze sobą. Z kolei przodozgryz jest to wada, w której dolny łuk zębowy zachodzi na górny. Rysy twarzy pacjenta przybierają groźny wygląd, a z profilu widzimy wysunięcie do przodu bródki i dolnej wargi.

Wady poziome – są to wady, które występują w płaszczyźnie poziomej, między górnym i dolnym łukiem zębowym. Zaliczamy do nich zgryz otwarty (całkowity lub częściowy, przedni lub boczny) oraz zgryz głęboki (całkowity, częściowy lub rzekomy). Przy zgryzie otwartym, zęby w ogóle się ze sobą nie stykają. Powstała przestrzeń nosi nazwę szpary niedogryzowej. Zgryz głęboki  to stan, w którym górne zęby zachodzą bardzo głęboko na zęby dolne, zakrywając nawet 2/3 ich wysokości.

Wady poprzeczne – są to wady, w których zęby z łuków górnych i dolnych zachodzą na siebie (występuje to w różnych konfiguracjach). Zaliczamy do nich: zgryz krzyżowy (całkowity lub częściowy, przedni lub boczny), zgryz przewieszony oraz boczne przemieszczenie żuchwy (czynnościowe lub morfologiczne).

O wadach złożonych mówimy, gdy nieprawidłowości zgryzu łączą kilka różnych rodzajów wad.

Wśród najczęściej występujących nieprawidłowości zębowych należy wymienić:

Stłoczenie – w zbyt wąskiej szczęce może brakować miejsca na wszystkie zęby. Ortodonta może usunąć jeden lub więcej zębów, aby zrobić miejsce dla innych.

Szparowatość – występuje, gdy odstępy między zębami pojawiają się, gdy wielkość zębów jest mniejsza niż wielkość miejsca w łuku zębowym.

Zatrzymany ząb – dorosły ząb nie wynurza się z dziąseł lub kości, lub pojawia się tylko częściowo. To inaczej ząb z zakończonym rozwojem wierzchołka, który nadal pozostaje niewyrznięty (w kości), mimo iż od czasu jego prawidłowego wyrznięcia minęły już 2 lata.

Wystające zęby przednie – leczenie ortodontyczne może poprawić nieestetyczny wygląd i uchronić zęby przed uszkodzeniem podczas urazów lub upadków sportowych.

Asymetryczne zęby – górne i dolne zęby nie pasują do siebie.

Brak zawiązków zębowych – po wypadnięciu zębów mlecznych, nie wyrastają zęby stałe, najczęściej dotyczy to ósemek (25%), górnych „dwójek” i dolnych „piątek”.

Leczenie wad zgryzu odbywa się za pomocą aparatów ortodontycznych: ruchomych lub stałych.

Aparaty ortodontyczne

Najskuteczniejszą metodą leczenia ortodontycznego jest zastosowanie aparatów ortodontycznych. Na rynku dostępnych jest wiele aparatów, które różnią się między sobą rodzajami, technologią i czasem trwania leczenia.

Rodzaje aparatów ortodontycznych obejmują:

Aparaty ruchome – są to aparaty, które można na jakiś czas wyjmować z ust, np. gdy chcemy coś zjeść lub umyć zęby.
Aparaty ruchome dla dzieci mogą być: mechaniczne (płyty aktywne), mechaniczno-czynnościowe (modyfikacje aktywatorów) lub czynnościowe (aktywatory).

Aparaty stałe – są to aparaty ortodontyczne, które są mocowane do zębów na określony czas, za pomocą zamków ortodontycznych. Do zamków tych przymocowuje się łuki ortodontyczne, które oddziałują na zęby. Aparaty stałe mogą być: metalowe (tradycyjne), estetyczne (z zamkami kompozytowymi lub porcelanowymi) lub lingwalne (niewidoczne na zewnątrz, mocowane od strony języka).

Czas leczenia

Czas leczenia jest różny, w zależności od indywidualnego pacjenta. Każde uzębienie reaguje bowiem inaczej na leczenie ortodontyczne. Czas leczenia zwykle waha się jednak od 6 do 30 miesięcy, ale standardowe leczenie trwa zwykle 24 miesiące.

Czemu jeszcze służy ortodoncja?

Ortodoncja zapobiega przedwczesnemu wypadaniu zębów i starzeniu się oraz pomaga w optymalizacji innych zabiegów stomatologicznych, takich jak korony i licówki. Prawidłowe wyrównanie zębów przed kosztownym zabiegiem stomatologicznym, może również znacznie poprawić jego wynik.

Zalety wczesnej diagnostyki i leczenia ortodontycznego u dziecka

Nawet jeśli zęby twojego dziecka wydają się być proste, mogą pojawić się problemy, które bardzo szybko mogą wykryć ortodonci. Wczesne wykrycie jest niezwykle ważne, ponieważ może zapobiec wielu problemom, które nieleczone mogą wymagać szerszego leczenia w przyszłości.

Koszta

Ponieważ proces leczenia różni się w zależności od pacjenta, jego koszta mogą się wahać. Lekarz będzie mógł podać dokładny koszt leczenia dopiero po dokładnym zbadaniu zębów podczas konsultacji. Całkowite koszta leczenia ortodontycznego (konsultacja, założenie aparatu, comiesięczne wizyty kontrolne) wahają się od 6 do nawet 16 tys. złotych. Przykładowo, założenie stałego aparatu metalowego to koszt rzędu 1800 zł, a comiesięcznej wizyty kontrolnej 150 zł, co przy dwuletnim trybie leczenia daje koszta rzędu 6480 zł. O wiele droższe są aparaty porcelanowe lub kryształowe, które kosztują odpowiednio 2500 i 2800 zł.

Pytania i odpowiedzi

Czym dokładnie jest ortodoncja?

Ortodoncja, zwana także ortopedią dentystyczną, jest wyspecjalizowaną gałęzią stomatologii, która koncentruje się na diagnozowaniu, zapobieganiu i korygowaniu anomalii zębowych i nieprawidłowości zębów.

Kiedy po raz pierwszy powinno się zasięgnąć porady ortodontycznej?

Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Ortodontów, dziecko powinno odbyć badanie u ortodonty najpóźniej do 7. roku życia. Dzięki wczesnej konsultacji, wszelkie problemy z wyrównaniem zgryzu, mogą zostać wykryte tak szybko, jak to tylko możliwe.

Jak często diagnozowane są wady zgryzu u dzieci?

Wady zgryzu diagnozuje się u ponad połowy dzieci w wieku 7-18 lat.

Jakich produktów spożywczych powinienem unikać podczas noszenia aparatu?

Unikaj wszelkich twardych, lepkich lub ciągnących się pokarmów, takich jak:

  • lód
  • skórka pizzy, precle, bułki i bajgle
  • frytki
  • cukierki, lizaki i guma
  • wołowina
  • orzechy
  • żeberka
  • prażona kukurydza
  • surowe marchewki
  • napoje gazowane, napoje dla sportowców i soki owocowe – nie tylko zawierają w sobie cukry, które prowadzą do rozkładu, ale są też bardzo kwasowe, powodując dalsze uszkodzenia szkliwa.

Czy noszenie aparatu ortodontycznego będzie kolidować z moimi zajęciami dodatkowymi, takimi jak sport, gra na instrumencie lub śpiewanie?

Aparat ortodontyczny nie przeszkodzi ci w wykonywaniu zajęć dodatkowych, jednak po założeniu aparatu konieczne może być wprowadzenie pewnych nawyków. Przykładowo, w przypadku uprawiania sportów kontaktowych, zaleca się noszenie specjalnego ochraniacza na zęby.

Czy aparaty ortodontyczne powodują ból?

W rzadkich przypadkach, leczenie ortodontyczne może powodować ból. Wiele osób odczuwa niewielki dyskomfort przez kilka dni po wizycie, ponieważ zęby, dziąsła i usta wymagają dostosowania się do procesu leczenia.

Czy muszę chodzić do dentysty, gdy mam aparat ortodontyczny?

Tak, regularne kontrole u dentysty są bardzo ważne, bez względu na to, czy nosimy aparat ortodontyczny czy nie. W trakcie leczenia ortodontycznego, zaleca się wizytę u dentysty co najmniej raz na cztery miesiące.

Podsumowanie

Ortodoncja to dziedzina stomatologii, która specjalizuje się w diagnozowaniu, zapobieganiu i leczeniu nieprawidłowości w obrębie zębów i twarzy, w celu doprowadzenia zębów, warg i szczęk do właściwego ustawienia.

Wady zgryzu mogą być wrodzone (dziedziczone) lub nabyte. Wrodzone problemy mogą obejmować stłoczenie zębów, zbyt dużą przestrzeń między zębami, dodatkowe zęby, wrodzone braki zębów i szeroki zakres rozbieżności szczęk, zębów i twarzy. Nabyte problemy mogą być spowodowane urazami oraz nawykami, takimi jak ssanie kciuka lub palca, a także zatkaniem dróg oddechowych przez migdałki, chorobami zębów i przedwczesną utratą zębów mlecznych lub stałych. Wiele z tych problemów może wpływać nie tylko na harmonię naszych zębów, ale także na rozwój i ostateczny wygląd naszej twarzy. Niewłaściwie ustawienie zębów może zwiększać ryzyko wystąpienia próchnicy, a także utrudniać jedzenie, rozmawianie a nawet swobodne oddychanie.

Lekarze zalecają, aby dziecko po raz pierwszy było poddane ocenie ortodontycznej zanim ukończy siedem lat. Przesiewowe badanie ortodontyczne nie później niż w wieku 7 lat, pozwala ortodoncie wykryć ewentualne problemy i ustalić najlepszy sposób leczenia. Wczesne wykrycie wszelkich problemów ortodontycznych jest ważne, aby podjąć szybkie działania i uniknąć późniejszego trudniejszego leczenia. Leczenie ortodontyczne coraz częściej jest również prowadzone u osób dorosłych, które również marzą o zdrowym i pięknym uśmiechu.

Leczenie ortodontyczne radykalnie się zmieniło w trakcie ostatnich kilkunastu lat. Dzisiejsze aparaty są bardziej komfortowe i wykorzystują technologię, która znacznie zmniejsza dyskomfort pacjenta. Całkowite koszta leczenia ortodontycznego (konsultacja, założenie aparatu, comiesięczne wizyty kontrolne), w zależności od użytego materiału, wahają się od 6 do nawet 16 tys. złotych. Najdroższą formą leczenia jest użycie aparatu lingwalnego (językowego), który umieszcza się na zębach od wewnątrz, czyli od strony języka, dzięki czemu jest on całkowicie niewidoczny dla otoczenia.

Komentarze