Anoreksja (in. jadłowstręt psychiczny) jest potencjalnie zagrażającym życiu zaburzeniem odżywiania. Osoby cierpiące na tę chorobę zazwyczaj mają wyjątkowo niską masę ciała w stosunku do wzrostu i typu ciała. Jakie są przyczyny i główne objawy anoreksji? Jak leczy się ten stan? Czy może on nieść jakieś powikłania?

Autor: Anna Borkowska
Dodano: 11.09.2019

Anoreksja a BMI

Anoreksja jest zaburzeniem odżywiania charakteryzującym się nienormalnie niską masą ciała, intensywnym strachem przed przybraniem na wadze i zniekształconym postrzeganiem własnego ciała. Ludzie z anoreksją często uważają, że są znacznie grubsi niż są w rzeczywistości. BMI (Body Mass Index) jest narzędziem, z którego lekarze często korzystają, aby ocenić masę ciała osoby zmagającej się z zaburzeniami odżywiania. Dodatkowo, obserwacje wzorców żywieniowych, ćwiczeń i cech osobowości, również mogą pomóc postawić diagnozę.

Przyczyny anoreksji

To zaburzenie odżywiania opiera się na:

  • predyspozycjach genetycznych
  • cechach osobowości
  • czynnikach środowiskowych

Przykłady czynników środowiskowych, które mogłyby przyczynić się do wystąpienia anoreksji, to:

  • Wpływ mass mediów, które promują kult chudości
  • Zawody i kariery, które promują bycie szczupłym i odchudzanie, takie jak balet i modeling
  • Urazy rodzinne i dziecięce: wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie, ciężka trauma
  • Presja ze strony przyjaciół i współpracowników, aby być szczupłym i seksownym

Przykłady czynników biologicznych obejmują:

  • Zaburzenia hormonalne
  • Genetykę (związek między anoreksją a genami człowieka jest wciąż intensywnie badany, ale wiemy już, że genetyka jest częścią tej historii)

Objawy anoreksji

Anoreksja jest zaburzeniem zachowania polegającym na celowej utracie wagi wywołanej i podtrzymywanej przez osobę chorą. Jednocześnie zaburzony jest obraz własnego ciała i występuje lęk przed przybraniem na wadze. Stan ten cechuje szybko postępujące wyniszczenie organizmu.

Osoba cierpiąca na jadłowstręt psychiczny może ujawnić jeden lub kilka objawów, takich jak:

  • Restrykcyjne jedzenie lub odchudzanie przekraczające normy
  • Szybka utrata wagi lub znaczna niedowaga
  • Obsesja na punkcie kalorii i zawartości tłuszczu w żywności
  • Angażowanie się w rytualne wzorce jedzenia, takie jak krojenie jedzenia na małe kawałki, jedzenie w samotności i/lub ukrywanie jedzenia
  • Kontynuacja fiksacji z jedzeniem, przepisami lub gotowaniem; pacjent może gotować skomplikowane posiłki dla innych, ale sam powstrzymuje się od jedzenia
  • Brak miesiączki: niewytłumaczalny brak miesiączki lub utrata 3 kolejnych cykli menstruacyjnych
  • Etap depresji lub letargu
  • Rozwój lanugo: miękkie, delikatne włosy, które rosną na twarzy i ciele
  • Nieustanne uczucie zimna, szczególnie w kończynach
  • Utrata lub przerzedzenie włosów
  • Zmęczenie
  • Bezsenność
  • Niebieskawe zabarwienie palców
  • Sucha, żółtawa skóra
  • Odwodnienie
  • Obrzęk rąk lub nóg
  • Erozja zębów
  • Nieregularne rytmy serca
  • Zmniejszone zainteresowanie seksem
  • Unikanie pełnienia funkcji społecznych, rodziny i przyjaciół
  • Izolacja, wycofanie

Diagnozowanie i stopnie nasilenia anoreksji

Kryteria diagnostyczne według ICD-10:

  1. Zmniejszenie masy ciała (albo brak przyrostu – u dzieci) prowadzące do osiągnięcia m.c. 15% poniżej prawidłowej lub oczekiwanej dla wieku albo BMI równe lub mniejsze od 17,5
  2. Zachowania mające na celu zmniejszenie masy ciała: unikanie „tuczącego” pożywienia, prowokowanie wymiotów, przeczyszczania, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, stosowanie leków zmniejszających łaknienie albo moczopędnych
  3. Obawa przed przytyciem i zaburzony obraz własnego ciała
  4. Zaburzenia hormonalne, manifestujące się u kobiet zanikiem miesiączki a u mężczyzn utratą zainteresowań seksualnych i potencji
  5. Zaburzenie nie spełnia kryteriów rozpoznania bulimii psychicznej.

Kryteria diagnostyczne według DSM-5:

  • A. Ograniczenie podaży energetycznej posiłków prowadzące do znacząco obniżonej wagi ciała (odpowiednio do płci, wieku, zdrowia fizycznego)
  • B. Intensywna obawa przed przybraniem na wadze lub otyłością, lub utrzymujące się zachowania uniemożliwiające przybranie na wadze, nawet przy znacząco obniżonej wagi ciała
  • C. Zaburzone doświadczanie wagi lub kształtu ciała, nadmierny wpływ wagi ciała na samoocenę lub utrzymująca się nieświadomość znaczenia obecnej zbyt niskiej wagi ciała[10].

Klasyfikacja DSM-5 wyróżnia cztery stopnie nasilenia jadłowstrętu, w zależności od BMI:

  • łagodny (BMI ≥17kg/m2)
  • umiarkowany (BMI 16–16,99 kg/m2)
  • ciężki (BMI ≥15–15,99kg/m2)
  • bardzo ciężki ((BMI <15 kg/m2).

Typy anoreksji

Wyróżniono dwa typy anoreksji:

  • typ restrykcyjny (ograniczający), charakteryzujący się tym, że chora osoba ogranicza przyjmowanie pokarmu do bardzo niewielkich ilości i nieregularnie stosuje środki przeczyszczające.
  • typ bulimiczny (z napadami objadania się lub przeczyszczaniem), w którym osoba choć zazwyczaj ogranicza ilość przyjmowanego pokarmu, regularnie miewa okresy przejadania się lub prowokowania wymiotów i nadużywania leków przeczyszczających i moczopędnych.

Podział ten został uwzględniony w klasyfikacjach Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM-IV, DSM-5).

Leczenie anoreksji

W leczenie pacjenta z anoreksją powinien być zaangażowany wykwalifikowany zespół specjalistów od zaburzeń odżywiania, składający się z terapeuty, lekarza i dietetyka.

Skuteczne, holistyczne leczenie zaburzeń odżywiania w przypadku anoreksji obejmuje trzy niezbędne elementy:

  1. Medycyna: najwyższym priorytetem w leczeniu jadłowstrętu psychicznego jest zajęcie się wszelkimi poważnymi problemami zdrowotnymi, które mogły wynikać z zaburzeń zachowania żywieniowego, takich jak niedożywienie, zaburzenia równowagi elektrolitowej, brak miesiączki i niestabilne bicie serca.
  2. Odżywianie: ten składnik obejmuje przywrócenie prawidłowej wagi, wdrożenie i nadzór dostosowanego planu posiłków oraz edukację dotyczącą normalnych wzorców żywieniowych.
  3. Terapię: Celem tej części leczenia jest rozpoznanie podstawowych problemów związanych z zaburzeniami odżywiania, zajęcie się nimi, nauczenie pacjenta zdrowszych umiejętności radzenia sobie ze stresem oraz dalsze rozwijanie zdolności do wyrażania emocji i radzenia sobie z nimi.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy po raz pierwszy opisano anoreksję? 

Po raz pierwszy opisał to zaburzenie w XVII wieku Richard Morton.

W jakiej grupie wiekowej najczęściej występuje anoreksja?

Największe zagrożenie zachorowaniem dotyczy wieku między 14. a 18. rokiem życia.

Czy nieleczona anoreksja może doprowadzić do śmierci? 

Niestety tak. Nieleczona anoreksja prowadzi do śmierci w około 10% przypadków.

Jakie mogą być powikłania anoreksji? 

  1. Powikłania somatyczne anoreksji obejmują wszystkie układy narządów, można je ponadto podzielić na powikłania wynikające z głodzenia się i na powikłania związane z przeczyszczaniem się.
  2. Do powikłań ze strony układu endokrynnego należy szereg zmian hormonalnych wynikających z zaburzenia osi podwzgórzowo-przysadkowej.
  3. Zaburzenia hormonalne prowadzą do niskiego poziomu estradiolu i progesteronu, braku miesiączki i zaburzeń płodności. Konsekwencją zaburzeń hormonalnych są osteoporoza lub osteopenia.
  4. Powikłania ze strony układu krążenia stanowią najczęstszą przyczynę zgonów osób z jadłowstrętem psychicznym. Najistotniejszymi są bradykardia i niedociśnienie ortostatyczne.
  5. Zaburzenia ze strony układu pokarmowego wynikają z zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, w tym żołądka (gastropareza). Prowokowanie wymiotów może prowadzić do nadżerek i pęknięć przełyku i żołądka, nadżerek szkliwa i próchnicy.
  6. Częstymi powikłaniami są zaburzenia hematologiczne i zaburzenia układu krzepnięcia.

Czy można zapobiec anoreksji? 

Nie ma 100-procentowego sposobu zapobiegania anoreksji. Lekarze pierwszego kontaktu (pediatrzy, lekarze rodzinni i interniści) powinni jednak umieć identyfikować początkowe symptomy anoreksji, aby zapobiec pełnemu rozwojowi choroby. Na przykład, podczas rutynowych wizyt lekarskich, mogą zadawać pacjentom pytania dotyczące ich nawyków żywieniowych i ich zadowolenia ze swojego wyglądu.

Podsumowanie

1. Anoreksja jest zaburzeniem odżywiania charakteryzującym się nienormalnie niską masą ciała, intensywnym strachem przed przybraniem na wadze i zniekształconym postrzeganiem własnego ciała.

2. Po raz pierwszy opisał to zaburzenie w XVII wieku Richard Morton.

3. Ludzie z anoreksją często uważają, że są znacznie grubsi niż są w rzeczywistości.

4. BMI (Body Mass Index) jest narzędziem, z którego lekarze często korzystają, aby ocenić masę ciała osoby zmagającej się z zaburzeniami odżywiania.

5. Dodatkowo, obserwacje wzorców żywieniowych, ćwiczeń i cech osobowości, również mogą pomóc postawić diagnozę.

6. Anoreksja to zaburzenie odżywiania opiera się na predyspozycjach genetycznych, cechach osobowości i czynnikach środowiskowych.

7. Stan ten cechuje szybko postępujące wyniszczenie organizmu.

8. W leczenie pacjenta z anoreksją powinien być zaangażowany wykwalifikowany zespół specjalistów od zaburzeń odżywiania, składający się z terapeuty, lekarza i dietetyka.

9. Skuteczne, holistyczne leczenie zaburzeń odżywiania w przypadku anoreksji obejmuje trzy niezbędne elementy: medycynę, odżywianie i terapię.

10. Nieleczona anoreksja prowadzi do śmierci w około 10% przypadków.